ГIасрабазул кочIохъан

(О поэте веков)

Академик Алиев Ш.Г.

(на аварском языке)

КучIдузе  мажмугIалъе  цеберагIи хъвай, гьеб ккола цIун  бугеб  гIертIинибе  тIолеб  льим гIадаб жо, хасго   МахIмудил гIадинал  асаразе. БукIине  бегьила  шагIирасул  гьунаралъул кIодолъи ва хIикмалъи борцине   бокьарал  рекIел  анищазул, хьулазул хъвай-хъвагIай. Нилъеда лъала гIищкъу-шавкъалдалда хадуб хIисаб-суал гъолареблъи, гьелъул магIна борцунеб роценги гьечIеблъи. КигIанго гьедин бугониги, адабияталъул цо-цо гIалимзабазда кIун буго шагIирасул балъголъи, гьунар загьир гьабизе ва гьесул гIищкъуялъе, асаразе кколеб къимат кьезе.  Гуржиязул бергьарав гIалимчи Церетелида ратун руго Шота Руставелил устарлъиялъе къимат кьолел хасал роценал. Дагъистаналъул гIалимзабазухъайин абуни тIубанго бажаричIо гьединаб ва гьелда хадуб бачIарабгIаги къимат кьезе МахIмудилги ва цогидал шагIирзабазулги асаразе. Поэзия ккола балъголъабазул цIураб хIикмат, гьелъул гъварилъиялде раккизе ккани къваригIуна гьунарги, бичIчIиги. Гьеб ккола хъапустIан гIадинаб гIаламат, цо хъал тIаса бахъигун, цогидаб гъоркь  батулеб. ХIокIиде щвезе ккани, чехъезе ккола тIубанго. Гьелда релълъун, МахIмудил кучIдузулъеги жиб-жиб  гIел гъорлъе баккулеб буго жидерго бажариялда ва гьунаралда рекъон. ГIемерал наслабазул жигарчилъиялдалъун кIвезе бегьула МахIмудил гьарзаяб ва камилаб хIакъикъаталде тIаде ккезеги, гьесие къимат кьезеги. БачIина элъие цIияб гIелги заманги.

Инсан вижаралдаса нахъе шагIирасе яги гIалимчиясе щвезе рес бугеб бищунго тIадегIанаб шапакъат буго гьесул гьунарги, махщелги, тIокIлъиги жаниб бачараб хасаб жиндирго улка гIуцIанин гьесин наслабаз. Масала:  Блокил, Лермонтовасул, Пушкинил, Планкил Пуанкароль дуниял. Нилъеца магIарулаз абила МахIмудил дуниялин. ГIищкъул улкаялда дурусго, камилго ккана МахIмудил цIар. Наслабаз борхила гьеб жеги эхеде. РикIкIун кIал свакаларел, гьекъон къеч буссунарел, ахIун хIал хьуларел, МахIмудил сариналги жидерго чIухIараб борхалъиялда рукIина. Дуниял-гIаламалъе гIищкъул рукъ барав шагIир къадал ракьанда теларо. Кибехун бер щвезабуниги мугIрузул щобаздаги, хьиндалаз гъваридал кIкIалабахъги, авлахъалъул ракьаздаги рокьул байрахъалда рахъарал анищалъул цIцIвабигун, Муил цIаргун, ансадерил баракатгун ТIура мегIералда рокьарал рокьул анищалгун МахIмуд нилъеда цеве чIола.

Жиндир заманаялъ гьев гIадиназ гьабулеб гIараб цIалиги гьабурав, лъайги щварав чи вукIана МахIмуд. Гьедин бугелъул батила Шамалъул рахъалъул шагIирзабаз гьарурал цо-цо къагIидаби, сипатал, суратал МахIмудиеги хасиятал ругел.

Дуниялалда рижанщинал шагIирзабазда гьоркьор цохIонигиясда бихьун гьечIо чIчIужугIаданалъул надалдаги къунщбуздаги гьоркьоб бугеб дандеккейги, гьайбатлъиги. Гьеб бихьаравги МахIмуд, гьей чIчIужугIаданги магIарулай Муи, гьел кочIол мухъалги гьале:

...Зодил тIайпусалъул тIанчIил рачI босун,

ТIун рекъезабураб къуншмалан дуда.

Къулдуз накъищ хъвараб хъахIаб гIамбарул,

Гъун буго дур нодо дир гIакълу ине...

МахIмудил гьудул ГIахьалчIиса МагIадица бицунаанила МуилгIан лага-черх гьавулъ рекъарай чIчIужугIадан жанаталда ругел хIаврааздагицин гъорлъ ратизе щакаб жо бугин.

Рокьул лайлатул къадир бихьарав МахIмудиеги, сундулго баракат цIикIкIарал ансадериеги, Бекь-ХъахIабросдал жамагIаталъеги, гьаб цеберагIи хъвазе дун мустахIикъ гьавурал, нусабго баркала. ТIанусиса «хуриса» ГIалица абулаан ракIчIчIун лъалин «Умумузул гIарцул руцалаби рараб чухъаги, наган таманчаги, Игьалиса ГIарашил ГIумарил бакъанги, МахIмудил кечIги къиямасеб къо кида чIаниги, чIезегIан хвезе гьечIин». 

ТIанусиса «хуриса» ГIалил вас Шамиль.

16.08.1998с.